Maag- en darmklachten
"Relatie diabetes en maag- en darmklachten moeilijk aantoonbaar"
Algemeen
Maag- en darmklachten komen veel voor bij mensen met diabetes. Onderzoek laat zien dat zij op termijn een wat groter risico lopen om gastrolintestinale problemen te krijgen dan niet-diabeten. Die problemen kunnen zich voordoen in de vorm van onder andere obstipatie, misselijkheid, buikpijn en overgeven, slikproblemen, diarree en faeces incontinentie.
Diabc had een gesprek met internist Herman Walinga van het Voorburgse Diaconessen ziekenhuis over wat in de wandelgangen ook wel de meest gemiste en minst begrepen complicaties van diabetes worden genoemd.Walinga: "Het is geen spectaculair onderwerp maar je moet wel proberen dit soort problemen bij mensen met diabetes zo snel mogelijk vast te stellen. Er is in de preventieve sfeer namelijk behoorlijk wat aan te doen." Wetenschappelijk onderzoek in de VS heeft laten zien dat bijna driekwart van de mensen met een al wat langer bestaande diabetes op de een of andere manier last had van maag- en darmklachten. Een hoog percentage. Walinga: "We hebben het dan ook over een serieus probleem. Al is enige relativering van de cijfers wel op z'n plaats. Maag- en darmklachten op zichzelf zijn natuurlijk niet zo moeilijk vast te stellen, maar de relatie tussen deze klachten en diabetes is wel moeilijk aan te tonen. Mensen met diabetes hebben nog al eens de neiging de oorzaak van maag- en darmklachten direct bij hun diabetes te zoeken. Artsen doen dat veel minder snel. Walinga: "Dat klopt. Het lastige is dat deze klachten zich vaak zeer geleidelijk ontwikkelen en dat ze moeilijk meetbaar zijn. Het verband tussen diabetes en dit soort klachten wordt door artsen gelegd door uitsluiting: Eerst sluiten we alle andere mogelijke oorzaken uit en dan pas trekken we de conclusies dat de klachten een complicatie zijn van de diabetes."
Klachten
Het gaat bij de klachten in de eerste plaats om obstipatie. Verschillende onderzoeken laten zien dat obstipatie voorkomt bij 30% tot 60% van de mensen die al langer dan tien jaar diabetes hebben. Andere klachten zijn buikpijn, misselijkheid en overgeven. Deze symptomen hebben meestal te maken met een vertraagde lediging van de maag in vaktermen ook wel de diabetische gastroparese genoemd. Deze veel voorkomende maagaandoening die met diabetes te maken heeft, kan behoorlijke problemen opleveren bij het onder controle brengen van de diabetes. Slikproblemen komen ook nog al eens voor bij mensen met diabetes. Tenslotte kunnen diarree en faeces incontinentie ook nog als frequent voorkomende complicaties worden genoemd. Walinga: "In het algemeen zijn het problemen die samenhangen met de verstoring van de motoriek van het maagdarmkanaal. Die motoriek wordt bestuurd via het autonome zenuwstelsel en mensen met diabetes kunnen in de loop der tijd een serieuze autonome neuropathie ontwikkelen die de besturing aantast. Hierdoor treden de meeste maag- en darmklachten op. Het is gelukkig overigens niet zo dat alle mensen met diabetes automatisch met deze autonome neuropathie te maken krijgen."
Verstoorde regulatie
Walinga snijdt vervolgens een ander belangrijk onderwerp aan. Maag- en darmklachten als gevolg van een verstoorde lediging van de maag kunnen van grote invloed zijn op de regeling van de diabetes. Daar moeten patiënten en artsen samen zeer attent op zijn. Een voor de maaltijd toegediende kortwerkende insuline kan bijvoorbeeld leiden tot een hypo na de maaltijd als er door de vertraagde maagontlediging onvoldoende voedsel in de dunne darm en daarmee in de bloedbaan is gekomen. Zo kan er enkele uren na de maaltijd ook een hyper ontstaan omdat intussen het voedsel trager dan normaal in de dunne darm aankomt en de voor de maaltijd ingespoten insuline al is uitgewerkt. Er kan dus nogal wat mis gaan. Het is dan ook zaak het glycaemiedagprofiel met bloedglucosecontroles voor en na de maaltijden heel goed in de gaten te houden. Zo kunnen we op het spoor komen van een verstoorde maagontlediging als oorzaak van een moeilijke diabetesregulatie. Diabetes met dergelijke sterk wisselende bloedglucosewaarden noemen we ook wel "brittle diabetes". Het snel onderkennen van dit soort problemen kan mensen met diabetes en artsen veel problemen besparen."
Preventie
Gelukkig valt er het nodige te doen aan maag- en darmklachten. Een goede diabetesinstelling is uiteraard heel belangrijk. Walinga: 'Dat is per slot van rekening de basis van het voorkomen van complicaties. Voor wat betreft de preventie van maag- en darmklachten in het algemeen maakt het verder niet zo gek veel verschil of je wel of geen diabetes hebt. Mensen kunnen zelfal veel doen om maag- en darmklachten voor te zijn. Veel lichaamsbeweging is heel belangrijk. Goed nadenken over het eetpatroon helpt natuurlijk ook. Uiteraard is de juiste aanpassing van eetgewoonten afhankelijk van het soort klachten. Mensen met obstipatie hebben vaak baat bij meer fruit, groenten en vocht. Zij die last hebben van misselijkheid, overgeven en een opgeblazen gevoel, doen er verstandig aan regelmatig kleine maaltijden te gebruiken en geen of slechts zeer weinig vezelrijk voedsel en vetten te eten.
Mensen met slikproblemen kunnen zelf door te stoppen met roken, het verhogen van het hoofdeinde van het bed en het niet drinken en eten van bijvoorbeeld sappen van citrusvruchten, koffie, chocolade en pepermunt een belangrijk deel van de klachten verhelpen" Walinga voegt hier nog aan toe: Uiteraard kunnen niet alle maag- en darmklachten met preventieve maatregelen worden opgelost. Afhankelijk van de diagnose kunnen symptomen worden bestreden met een aantal verschillende geneesmiddelen, maar ook met vezelpreparaten en soms zelfs met parenterale * voeding of voeding per sonde. Dat laatste is met name het geval bij mensen met gastroparese die ernstig verzwakt raken door voortdurend braken. Er zijn geneesmiddelen die kunnen helpen om de ontlediging van de maag te versnellen en bij mensen met ernstige diarreeproblemen worden vaak antibiotica gebruikt."
Aandacht
Walinga is overigens tevreden over de aandacht die tegenwoordig wordt geschonken aan de maag- en darmklachten bij mensen met diabetes. "Dat wordt gelukkig steeds beter. Artsen letten er meer op dan voorheen. Al moet ik er wel aan toe voegen dat deze klachten moeilijk meetbaar zijn en dat waarschijnlijk ook wel zullen blijven. Het is dan ook zaak dat mensen met diabetes zelf heel alert blijven in dit verband en problemen zo vroegtijdig mogelijk signaleren. Dat kan een waardevolle ondersteuning bieden voor het stellen van de juiste diagnose door de behandelend arts. Daarmee wordt de basis gelegd voor het succesvol behandelen van dit soort complicaties. Goede communicatie en een intensief contact tussen de mens met diabetes en de behandelend internist zijn daarbij noodzakelijk."* parenterale voeding is een infuus met voedingsstoffen
Afkomstig uit DIABC Maart 1998, Jrg 52, Nr. 3